Rijden uw medewerkers van huis naar een klant, dan naar de volgende en dan naar huis - schoonmakers, thuiszorg, mobiel onderhoud, monteurs - dan heeft een arrest van het Hof van Justitie van de Europese Unie uit 2015 veranderd hoe hun dag moet worden geteld. Veel roosters hebben dat nooit ingehaald.

Wat het Hof heeft beslist

De zaak is Federación de Servicios Privados del sindicato Comisiones Obreras tegen Tyco Integrated Security (C-266/14), beslist in september 2015. De monteurs van Tyco installeerden en onderhielden beveiligingssystemen bij klanten. Het bedrijf had zijn regiokantoren gesloten, dus de monteurs hadden geen vaste standplaats meer: ze reden van huis naar de eerste klant van de dag en vanaf de laatste weer naar huis.

Tyco behandelde die eerste en laatste rit als rust. Het Hof zag dat anders.

Hebben werknemers geen vaste of gebruikelijke werkplek, dan is de reistijd tussen hun woning en de eerste en laatste door de werkgever aangewezen klant arbeidstijd in de zin van de Arbeidstijdenrichtlijn.

De motivering is het waard te kennen, want die laat zien waar de grens loopt. Het Hof onderzocht of de werknemers ter beschikking van de werkgever stonden en hun werkzaamheden uitoefenden - en concludeerde dat zij niet vrij over die tijd kunnen beschikken wanneer de werkgever de klantenlijst en de volgorde bepaalt. De ritten zijn het noodzakelijke middel om de dienst te leveren.

Het punt dat vrijwel iedereen verkeerd weergeeft

Het gaat over arbeidstijd, niet over beloning.

Het Hof heeft uitdrukkelijk vastgesteld dat de richtlijn de beloning niet regelt. Of die ritten betaald worden, en tegen welk tarief, blijft een zaak van nationaal recht, de cao of de arbeidsovereenkomst. Zeer veel samenvattingen van dit arrest stellen dat werkgevers reistijd nu moeten betalen. Dat staat er niet, en in sommige lidstaten is dat ook niet de uitkomst.

Wat wel degelijk verandert, is de klok. Zodra reistijd arbeidstijd is, telt zij mee voor:

  • de maximale gemiddelde arbeidstijd per week (48 uur over de referentieperiode)
  • de dagelijkse rust tussen het einde van een dag en het begin van de volgende
  • de wekelijkse rust
  • grenzen aan nachtarbeid, waar die gelden
  • pauzes binnen de werkdag

Een thuiszorgmedewerker met zes uur aan bezoeken maar met een dag die van 7:00 tot 19:00 loopt inclusief ritten, heeft in dit opzicht dus geen dag van zes uur. Dat is het praktische gevolg, en het is een roosterprobleem lang voordat het een salarisprobleem is.

Voor wie het geldt en voor wie niet

Het arrest hangt op het ontbreken van een vaste of gebruikelijke werkplek. Dat is een echte grens, geen formaliteit.

  • Wie direct klantadressen krijgt toegewezen, zonder locatie om naartoe te gaan: duidelijk gedekt.
  • Wie zich eerst meldt bij een depot, filiaal of kantoor en van daar rijdt: dat is het gewone woon-werkverkeer en wordt anders behandeld. Verplaatsingen tussen bezoeken tijdens de dag waren toch al arbeidstijd.
  • Wie een vaste locatie heeft en incidenteel elders komt: opnieuw iets anders, met de gebruikelijke woon-werkanalyse.

De lastige gevallen zitten ertussen, en ze komen veel voor: een standplaats op papier waar niemand komt, of medewerkers die sommige ochtenden sleutels en materiaal ophalen in een loods en andere niet. De maatstaf van het Hof is of de werkgever bepaalt wat de werknemer met die tijd doet.

Wat dat voor het rooster betekent

Drie volstrekt praktische gevolgen.

De volgorde van de bezoeken verandert de arbeidstijd. Is het eerste bezoek het verst van huis en het laatste het dichtstbij, dan is de dag in arbeidstijd korter dan omgekeerd. De routevolgorde was al een efficiëntievraag. Nu is het ook een nalevingsvraag, en beide wijzen dezelfde kant op.

De berekening van de dagelijkse rust begint en eindigt in de meeste systemen op de verkeerde plek. Staat in uw registratie de dag van 8:00 tot 17:30 op basis van het eerste en laatste bezoek, terwijl hij met ritten van 7:20 tot 18:10 loopt, dan is het gat tot morgen vijftig minuten korter dan het lijkt. Waar de dagelijkse rust krap is, breekt hij precies daar.

Reistijd moet worden vastgelegd, niet geschat. Een rooster met bezoektijden en zonder de ritten ertussen kan de werkdag niet aantonen, en die achteraf reconstrueren uit kilometers of uit het hoofd is geen registratie.

Waar u het moet nagaan

Dit is Europees recht: de verplichting bestaat dus in alle zeven markten waarover dit blog schrijft. Elk land zet de richtlijn echter met eigen recht om, en elk heeft zijn eigen standpunt over de vraag of die reistijd wordt beloond en hoe zij samenloopt met cao's. Sommige branches - de thuiszorg in het bijzonder - hebben daarnaast specifieke nationale regels.

Het arrest zelf is kort en leesbaar en een beter startpunt dan welke samenvatting ook: zaak C-266/14, te vinden via EUR-Lex.

Wat u deze maand moet doen

  1. Stel vast wie werkelijk geen vaste werkplek heeft. Niet wie er op papier een heeft: wie er komt.
  2. Controleer of de vastgelegde werkdag de eerste en laatste rit bevat. In de meeste systemen niet.
  3. Herbereken de dagelijkse rust op de gecorrigeerde dag. Daar zitten de verrassingen.
  4. Bekijk de routevolgorde van ieder die dicht bij een grens zit. Dat is de goedkoopste hefboom die u hebt.
  5. Behandel de beloningsvraag apart, in uw eigen rechtsstelsel. Het is een andere vraag met een ander antwoord, en zij volgt niet automatisch uit de arbeidstijdvraag.